Elle görsel kontrol esnektir ve ilk yatırımı düşüktür, ancak sonucu operatörün dikkatine bağlıdır ve kayıt bırakmaz. Kameralı kontrol, ürünün yüzeyini ve biçimini hat hızında, her üründe aynı kriterle değerlendirir ve her kararı kaydeder. X-ray ise ürünün içini görür; iç boşluk, yabancı madde ve kapalı ambalajın içeriği gibi kameranın göremediği hataları bulur. Hangi yöntemin seçileceği hatanın nerede olduğuna, üretim hızına ve kaç ürünün kontrol edilmesi gerektiğine bağlıdır.

Karşılaştırma tablosu

Elle görsel kontrol Kameralı kontrol X-ray kontrol
Neyi görür Yüzey ve biçim Yüzey ve biçim, renk, kod ve yazı, ölçü Ürünün iç yapısı, yoğunluk farkları
Göremediği İç yapı, çok küçük ve düşük kontrastlı hatalar İç yapı, opak ambalajın içi Yüzey rengi, baskı, etiket ve çoğu yüzey kusuru
Hız Operatörle sınırlı Hat hızında Hat hızında veya örneklemeyle
Kapsam Çoğunlukla örnekleme Her ürün Her ürün veya örnekleme
Tekrarlanabilirlik Operatöre, vardiyaya ve yorgunluğa göre değişir Aynı kriter her üründe aynı uygulanır Aynı kriter her üründe aynı uygulanır
Kayıt Genellikle elle form Her karar görüntüsüyle kaydedilir Her karar görüntüsüyle kaydedilir
İlk yatırım Düşük Orta Yüksek
Ek gereksinim Eğitimli personel, iyi aydınlatılmış istasyon Aydınlatma ve mekanik düzen, numunelerle ayar Radyasyon güvenliği, mevzuata uygun lisans ve kalkanlama

Elle görsel kontrol

Görsel muayene, tahribatsız muayene yöntemlerinin ilkidir ve hâlâ en yaygın olanıdır. Kaynaklı birleştirmelerin görsel muayenesi gibi bazı alanlarda yöntem standartla tanımlanır; örneğin TS EN ISO 17637 kaynak dikişlerinin görsel muayenesini, ISO 5817 ise kabul seviyelerini belirler.

Elle kontrolün güçlü yanı esnekliğidir. Operatör yeni bir hata türünü hemen fark edebilir, sınırdaki ürünler için muhakeme yapabilir. Zayıf yanı ise tekrarlanabilirliktir. Tekrarlayan işlerde dikkat zamanla düşer, aynı hata farklı operatörlerce farklı değerlendirilebilir ve yüksek hızlı hatlarda her ürüne bakmak mümkün olmaz.

Kameralı kontrol

Kameralı kontrol, ürünün yüzeyini, biçimini, rengini, üzerindeki yazı ve kodları hat hızında kontrol eder. Çizik, leke, çapak, eksik parça, yanlış etiket, okunmayan tarih kodu ve ölçü sapması kameranın tipik işleridir. Her karar görüntüsüyle kaydedildiği için hatanın ne zaman ve hangi üründe başladığı geriye dönük izlenebilir.

Kameranın sınırı, ışığın ulaştığı yüzeydir. Opak ürünün içindeki boşluk, kapalı kutunun içindeki eksik ürün veya ambalajın içine karışmış yabancı madde kamerayla görülmez. Şeffaf ürünlerde ise arka aydınlatmayla iç kısım da kontrol edilebilir.

X-ray kontrol

X-ray, ışınların ürünün farklı yoğunluktaki bölgelerinden farklı geçmesiyle iç yapının görüntüsünü oluşturur. Tipik kullanım alanları şunlardır:

  • Gıda ve ambalaj: Cam, taş, kemik, metal ve yoğun plastik gibi yabancı maddeler; kapalı ambalajda eksik ürün ve opak kapta dolum seviyesi. Metal dedektörü yalnızca metali bulurken X-ray yoğunluğu farklı olan diğer yabancı maddeleri de görür.
  • Döküm: Parçanın içindeki gaz ve çekinti boşlukları.
  • Elektronik: Altı görünmeyen bileşenlerin lehim bağlantıları ve lehim boşlukları.

X-ray cihazları radyasyon kaynağıdır. Türkiye’de kullanımları Nükleer Düzenleme Kurumu mevzuatına tabidir; kalkanlama, lisans ve personel güvenliği gerektirir.

Diğer tahribatsız muayene yöntemleri

Ultrasonik muayene, sıvı penetrant, manyetik parçacık ve girdap akımı da sık kullanılan tahribatsız muayene yöntemleridir. Bu yöntemler çoğunlukla metal parçalarda, kaynak dikişlerinde ve kritik bileşenlerde, genellikle örnekleme veya parça bazında uygulanır. Hat hızında her ürünü kontrol etmek gerektiğinde ise kameralı kontrol ve X-ray öne çıkar.

Hangi yöntemi seçmeli?

Şu sorular seçimi netleştirir:

  1. Hata nerede? Yüzeyde veya biçimdeyse kamera, ürünün içindeyse X-ray veya başka bir tahribatsız yöntem gerekir.
  2. Kaç ürün kontrol edilmeli? Her ürünün kontrol edilmesi gerekiyorsa, örneğin müşteri sıfır hata bekliyorsa, otomatik yöntem gerekir.
  3. Hat hızı ne? Dakikada onlarca veya yüzlerce ürün geçiyorsa elle kontrol her ürüne yetişemez.
  4. Kayıt gerekiyor mu? Müşteri denetimi, geri çağırma riski veya izlenebilirlik gerekiyorsa her kararın kaydı önemlidir.
  5. Ürün ve hata ne kadar değişken? Ürün sık değişiyorsa ve hata türleri çok çeşitliyse, sistemin yeni ürünlere nasıl tanıtılacağı baştan planlanır.

Pratikte yöntemler birbirinin yerine değil, birlikte kullanılır. Kamera her ürünün yüzeyini kontrol eder, X-ray kritik ürünlerde iç yapıya bakar, operatör ise sistemin ayırdığı sınırdaki ürünleri değerlendirir ve yeni hata türlerini fark eder.

Sonuç

En doğru kontrol yöntemi, hatanın nerede oluştuğuna ve kaç ürünün kontrol edilmesi gerektiğine göre seçilir. Yüzey ve biçim hataları için kameralı kontrol, iç yapıdaki hatalar için X-ray, esneklik ve muhakeme gereken yerlerde operatör en güçlü seçenektir.

Kameralı kontrolün nasıl çalıştığını kameralı kalite kontrol sistemi nasıl çalışır yazısında anlattık. Ürününüz için hangi yöntemin uygun olduğunu birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçin.